Wie zijn de meest invloedrijke p&o’ers van Nederland? En wat houdt invloedrijk zijn eigenlijk in? PW benaderde de beroepsgroep met deze twee vragen. Dit is wat u antwoordde…
Het vak
Drie mannen met veel hr-vlieguren die bij topondernemingen werken, plus een jonge vrouwelijke p&o’er bij de rijksoverheid. Zij zijn volgens u, p&o’er, de meest invloedrijke p&o’ers van Nederland.
PW vroeg eigen abonnees, PWnet-bezoekers en p&o’ers onder de Intermediair-abonnees wie en wat zij invloedrijk vinden in p&o-land. Makkelijk vond u dat niet. Velen van u konden geen keuze maken, weinigen kwamen met eigen kandidaten aanzetten.
Een onbetwiste nummer-1 heeft de peiling boverdien niet opgeleverd, daarvoor waren de onderlinge verschillen te klein. Wel is er een duidelijke top-4 aan te wijzen. Hun portretten vindt u op pag. 23 en verder. Hoe zij en andere genoemden scoorden, kunt u lezen in het kader Dit zijn de toppers.
Glashelder
Welke kwaliteiten heeft een invloedrijke p&o’er? Visionair zijn, charisma hebben, mensen in beweging krijgen, trends zetten, zichtbaar zijn, dat zijn enkele van de zaken die u noemde. Erg eenduidig is het profiel van de invloedrijke p&o’er overigens niet. PW’s peiling resulteerde in vele uiteenlopende definities van invloedrijk zijn, waaronder licht verrassende als ‘niet gul zijn’.
Uit de lange lijst van eigenschappen laten zich toch twee hoofdlijnen distilleren: invloedrijke p&o’ers denken strategisch én ze zijn vernieuwers. Opvallend vaak zegt u dat een p&o’er zich met ‘de koers’ of ‘het beleid’ van de organisatie moet bezighouden. Maar bepaald niet met de bedoeling die te bevriezen. Want ‘ideeën hebben’ en ’kunnen innoveren’ slaat u ook hoog aan.
Dat voor wat betreft de inhoud. Kennelijk denkt u dat als de ideeën goed zijn, de invloed vanzelf komt. Want over de manieren waarop u anderen meekrijgt, zegt u vrijwel niets. Kan dat het best via machtspolitiek, machtsspelletjes, coalitievorming, pure overtuigingskracht, of door het juiste pak aan te trekken? Verder dan de opmerking dat invloedrijke p&o’ers ‘respect’ afdwingen, komt het helaas niet.
Een enkeling benadrukt wel dat p&o ‘ongemerkt’ dan wel zonder ‘te veel verantwoording naar de raad van bestuur af te hoeven leggen’ veranderingen bewerkstelligt. Dat wekt weer de indruk alsof het oorlog is en u in het verzet zit. Heeft p&o dan geen bovengrondse beïnvloedingsstrategie?
Glashelder bent u wel over waar de p&o’er invloed dient uit te oefenen. Dat is binnen de eigen organisatie, dus richting raad van bestuur, directie, management en (in mindere mate) personeel. Die optie werd vijf keer zo vaak genoemd als extern invloed uitoefenen, waaronder zaken vallen als de pijlen richten op de politiek of op andere p&o’ers. Ook de combinatie van intern en extern invloedrijk zijn, scoorde niet hoog.
Wringen
Intern invloedrijk zijn, wat is dat in de beleving van p&o'ers? U repte van meepraten over het strategisch beleid, een verbinding leggen tussen p-beleid en strategisch beleid, zorgen dat het p-beleid integraal onderdeel uitmaakt van het bedrijfsbeleid. P&o bungelt daarbij kennelijk soms nadrukkelijk tussen de bepalende en de uitvoerende rol in, getuige een reactie als deze: ‘Intern invloedrijk zijn is wanneer hij/zij een p&o-strategie kan opstellen en implementeren die inspeelt op de strategie van een organisatie, maar die ook (mede) richting geeft aan de strategie.’ Dezelfde respondent vindt het een kerntaak van de p&o’er om bruggen te bouwen: hij dient ‘partijen zover te krijgen dat ze tot één gezamenlijk gedragen strategie/beslissing komen.’
Intern invloedrijk ben je ook, zo onderstrepen verschillende respondenten, als je dicht op de business zit, oftewel nauw betrokken bent bij het primaire proces. ‘Een kwestie van daadwerkelijk mee kunnen ondernemen met de lijn’, zo omschrijft iemand het. Sommigen menen dat het goed beheersen van een specialisme invloedrijk maakt. Werving en selectie, leidend tot een kwantitatief en kwalitatief goed personeelsbestand, wordt in dit verband het meest genoemd. Maar ook zeer specifieke prestaties spreken tot de verbeelding, zoals ‘de cao-onderhandelingen met de vakbonden binnen één sessie kunnen beslechten, waarbij alle partijen tevreden zijn’. Een ander houdt het kortweg op: ‘Bij ziekte en andersoortig verzuim.’
De discussie over de formele positie van p&o in de organisatie lijkt uitgewoed. Althans, slechts vier respondenten geven aan dat een p&o’er pas invloedrijk is als hij daadwerkelijk zitting heeft in raad van bestuur, directie of managementteam (‘met volledig stemrecht’, zoals een respondent daar voor alle zekerheid aan toevoegt). Informele invloed wordt belangrijker gevonden. Het gaat erom sparringpartner te zijn van, korte lijnen te hebben naar, hrm weten te ‘verkopen’ aan de beslissers.
Het blijft wel een beetje overkomen alsof u zich voortdurend in bochten moet wringen om gezien te worden en uw bestaansrecht te bewijzen. Ook klinkt in de antwoorden een sterke wij/zij-scheiding door: p&o lijkt meer tegenover de organisatieleiding te staan dan ernaast. Eén respondent klinkt gelukkig zelfbewuster: een p&o’er is in zijn of haar ogen (de peiling was anoniem) invloedrijk ‘als het management uit eigen beweging naar hem/haar toekomt voor advies.’
Uitdragen
Wat maakt iemand extern invloedrijk? Met name goede ideeën en oplossingen uitdragen richting de politiek en andere arbeidsorganisaties, vindt u. Het beïnvloeden van de eigen beroepsgroep wordt minder genoemd. Hoewel, u onderstreept wel het belang van publiceren, een netwerk hebben, aan het publieke debat over hrm deelnemen, invloed hebben op de algemene opinie.
Dacht u daarbij ook aan uw collega’s? Vindt u invloed uitoefenen binnen uw beroepsgroep zó vanzelfsprekend dat u hen niet expliciet noemt? Of hoeft er binnen de beroepsgroep niemand meer beïnvloed te worden? We zouden bijna zeggen: nader onderzoek lijkt op zijn plaats…
Dit zijn de toppers
Een onbetwiste nummer-1 heeft de peiling van PW niet opgeleverd, daarvoor waren de onderlinge verschillen te klein. Wel is er een duidelijke top-4 aan te wijzen. Dat zijn de p&o’ers die overall en in de vier subcategorieën (invloed binnen de beroepsgroep, richting de politiek, in publicitair opzicht, en binnen de eigen organisatie) in totaal meer dan 30 keer werden gekozen.
Dat zijn Dorinda Hovestadt (rijksoverheid), Tjerk Hooghiemstra (Philips), Wim Kooijman (KLM) en Rudi Nieuwenhoven (KPN). Zij vergaarden hun stemmen op uiteenlopende manieren. Dorinda moest het met name hebben van haar invloed richting de politiek, Tjerk werd in de eerste plaats publicitair en binnen de beroepsgroep als invloedrijk gezien, terwijl Wim en Rudi op alle fronten goed scoorden (met ‘de politiek’ als uitzondering bij Rudi).
Er is een groep van runners-up die elk tussen de 20 en 30 keer werden genoemd. Dat zijn Jacques Hylkema (UWV), Margriet Guiver-Freeman (Mercer), Hein Knaapen (Unilever) en Kees Blokland (TNO). Guiver-Freeman en Knaapen scoorden hoog als het om invloed binnen de beroepsgroep ging, Guiver-Freeman (auteur van verscheidene p&o-boeken) deed het publicitair ook goed, terwijl van Hylkema vooral werd aangenomen dat er in Den Haag goed naar hem wordt geluisterd. Blokland werd in alle categorieën vrijwel even vaak genoemd.
Tussen de 10 en 20 keer werd er gestemd op Hans de Ruiter (Heineken), Saskia van Walsum (Heineken), Frank-Jan de Leeuw (ABN Amro), Hans van den Brink (Achmea), Wouter Vlasblom (Siemens) en André van Iersel (Rabobank). Alle anderen haalden minder dan 10 stemmen.
Opvallend zijn de mensen die buiten de criteria vielen, maar toch verschillende keren werden genoemd. Dat gold voor Loek Wijchers (Holland Consulting Group en PW-columnist), Mark Rutte (ex-p&o'er bij Unilever, nu staatssecretaris van OCW), Peter Elverding (ex-p&o'er en nu bestuursvoorzitter van DSM), Daan Fousert (zelfstandig consultant en voormalig PW-columnist), Han Noten (ex-p&o'er bij NS, PvdA-senator) en Rob Vinke (hoogleraar Nyenrode en zelfstandig consultant).
Wat en hoe peilden we?
PW benaderde begin november per e-mail de p&o’ers onder de eigen abonnees en die onder de abonnees van Intermediair. Ook werd een oproep op PWnet geplaatst. De respondenten konden aangeven welke p&o’ers in hun ogen het meest invloedrijk zijn over de hele linie en in een viertal subcategorieën: binnen de beroepsgroep, richting de politiek, op publicitair gebied, en binnen de eigen organisatie.
Zelf namen aandragen was mogelijk, maar er kon ook worden gekozen uit een door de redactie samengestelde groslijst met 24 namen, van zowel bekende p&o’ers als aanstormende talenten. Voorwaarde was dat het om een praktiserende p&o’er ging: mensen die uitsluitend als wetenschapper of consultant werken, vielen buiten de prijzen. Daarnaast mochten de respondenten zelf omschrijven wanneer een p&o’er invloedrijk is.
Dat resulteerde in 193 bruikbare reacties. Er reageerden iets meer vrouwen dan mannen. De gemiddelde leeftijd was 37,5 jaar. De meest voorkomende functie was personeelsadviseur (34%), meteen gevolgd door directeur hr/hoofd p&o (32%). De respondenten waren uit alle branches afkomstig, maar werkten met name bij bedrijven met meer dan 500 werknemers (50%).
Driekwart van de respondenten gaf aan geen NVP-lid te zijn. Identieke vragen gingen naar externe consultants (uit het bestand van de PW Werving & selectiegids) en externe recruiters (uit het ledenbestand van Recruiters United). We waren benieuwd of deze buitenstaanders, van wie je mag verwachten dat ze vaak met p&o’ers te maken hebben, tot een andere selectie zouden komen. Maar of het nou komt doordat ze u niet kennen of niets over uw invloed dúrven te zeggen, hun respons was te laag voor statistisch verantwoorde conclusies. .
Wanneer is een p&o’er invloedrijk? Wat p&o’ers vinden...
‘Wanneer hij/zij zichtbaar is, visie heeft en autoriteit’.
‘Als de ceo zijn beslissingen mede baseert op input van zijn hr-manager dan wel die tenminste weloverwogen naast zich neerlegt’.
‘Als hij het management zo ver krijgt dat ze de dingen die ze zouden moeten doen ook op de goede manier doen’.
‘Als hij of zij p&o daadwerkelijk op de bedrijfskaart gezet krijgt, en p&o niet ondergeschikt is aan het ondernemingsbelang’.
‘Als hij/zij effectief gebruik weet te maken van instrumenten en beleid waardoor individuele- en organisatiedoelen samenvallen. Win-winsituaties!’.
‘Als hij/zij zorgt dat p-beleid (onder welke benaming dan ook) minimaal hetzelfde gewicht krijgt als andere onderdelen van beleid’.
‘Hij/zij is sparringpartner van de directie, heeft een groot extern landelijk netwerk, verzorgt veel publicaties n.a.v. relevant onderzoek, voert vernieuwingen en/of veranderingen door met behoud van gemotiveerd personeel, en is een communicatief sterke persoon die weet te overtuigen en charisma heeft’.
‘Als hij/zij een nieuwe internationale visie heeft’.
‘Indien de raad van bestuur van een onderneming corporate values hoog op haar agenda heeft staan, waarbij p&o een essentiële bijdrage heeft geleverd bij de totstandkoming van de discussie en vervolgens bij de uitvoering’. ‘Indien hij/zij ongemerkt veranderingen op pz-gebied in de organisatie doorvoert die van hoog tot laag gedragen worden’.
‘Vanuit een lange historie een heel nieuw beleid kunnen inzetten, net als bij KPN gebeurde’.
‘Wanneer het management p&o als eigen competentie hoog in het vaandel heeft’.
‘Hij/zij heeft visie, durf, inventiviteit, humor, en weet alles goed te combineren met zijn/haar onmisbare communicatieve vaardigheden’.
‘Wanneer hij impact heeft in de business’ .
‘Wanneer hrm-beleid uitgangspunt is en geen sluitpost’
Tjerk Hooghiemstra (48): ‘Ik wil niet als hr-koning overkomen’
Curriculum Vitae
Na zijn studie economie aan de Erasmus Universiteit werkte Tjerk Hooghiemstra 3 jaar bij de Amro Bank. In 1986 sloot hij zich aan bij de Hay Group, waar hij medeverantwoordelijk was voor de Europese activiteiten. Vanaf 1996 vervult Hooghiemstra hr-functies bij Philips. Sinds 2000 is hij als senior vice-president van Koninklijke Philips Electronics de hoogstverantwoordelijke voor hrm bij Philips wereldwijd. Hooghiemstra zit in de 14 personen (13 mannen, 1 vrouw) tellende groepsraad. Dat is de laag onder de uit 4 man bestaande raad van bestuur.
Reactie
‘Het is leuk en eervol om erkenning te krijgen. Maar ik wil niet als hr-koning overkomen. Het belangrijkste is dat de veranderingen binnen Philips worden gezien. In plaats van een breed uitgewaaierd concern zijn we veel meer one Philips aan het worden. Dat vergt een andere mindset bij de werknemers, en daar speelt hrm een belangrijke rol in.
We zijn een heel eind op weg om een sterke wereldwijde hr-functie te creëren, maar er ligt nog veel laken voor de schaar. Er moet van alles gebeuren rond shared services, diversity, talent management... Dat men mij publicitair invloedrijk vindt, is vreemd. In de aanloop van de veranderingen heb ik me bewust weinig geprofileerd. En dat ik intern niet zo invloedrijk zou zijn, komt misschien doordat de respondenten vooral naar Nederland kijken, terwijl ik wereldwijd actief ben.’
Wim Kooijman (54): ‘Een prestatie van alle mensen om mij heen’
Curriculum Vitae
Na de dagopleiding Personeelswerk aan De Horst in Driebergen volgde Wim Kooijman de post-academische opleiding Sociaal beleid bij professor Van Zuthem aan de TU Twente. Daarna studeerde hij ook nog westerse sociologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij was personeelsfunctionaris bij verschillende Kluwerbedrijven, hoofd sociale zaken bij stoffenbedrijf Firet in Veenendaal, en vanaf 1988 directeur p&o bij cateraar Van Hecke. Bij dat bedrijf leidde hij ook een aantal business units.
Sinds mei 1997 is Kooijman directeur p&o bij KLM. Als zodanig is hij verantwoordelijk voor het sociaal beleid bij de luchtvaartmaatschappij en is hij eerste onderhandelaar bij de cao-onderhandelingen. Kooijman is sterk geïnteresseerd in sociaal beleid en arbeidsverhoudingen, en speciaal de positie van de OR daarin. Over die onderwerpen publiceerde hij verschillende artikelen. Hij spreekt ook regelmatig op congressen.
Reactie
‘Ik ben bijzonder verrast en een beetje verlegen door deze verkiezing. Ik hou van het p&o-vak. Daarmee geïdentificeerd worden is flatterend, maar behoeft enige nuance. Alles wat ik neer heb mogen zetten, is een prestatie van alle mensen om mij heen. Ik mag, zoals ik dat altijd noem, af en toe wat "roeptoeteren"... Het is belangrijk om te laten horen waar we in dit vak voor staan en wat onze toegevoegde waarde is. Daarbij wil ik mensen de ruimte geven die een gezonde, praktische en vernieuwende visie op hrm hebben.’
Dorinda Hovestadt (30): ‘Ik voel me slechts een rader in het geheel’
Curriculum Vitae
Behalve een studie bestuurskunde aan de RU Leiden, deed Dorinda Hovestadt een Master of public affairs aan de School of Public and Environmental Affairs in het Amerikaanse Bloomington. Bij de adviesbureaus Moret Ernst & Young en Capgemini Ernst & Young hield ze zich bezig met overheidsmanagement. Haar eerste hr-baan kreeg ze in 2003, bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, directoraat-generaal Management en personeelsbeleid.
Bij het Programmabureau vernieuwing hrm-stelsel Rijk bereidde Hovestadt het kabinetsbesluit voor om een shared services center hrm in te stellen bij de rijksoverheid. Momenteel werkt ze bij hetzelfde ministerie bij het directoraat-generaal Management openbare sector, nu bij de directie Personeel, organisatie en informatie rijk. Ze is daar onder meer plaatsvervangend projectleider voor het interdepartementale project Hr-ontwikkel- en expertisecentrum. Hovestadt is actief VVD-lid.
Reactie
‘Ik ben vooral verrast en verbaasd door mijn uitverkiezing. Ik beschouw mijzelf meer als generalist op het gebied van bedrijfsvoering dan als p&o’er. Ik had ook een shared services center voor financiën of ict kunnen helpen opzetten. Verder voel ik me slechts een rader in het geheel. Wel ben ik speciaal vanuit het bedrijfsleven overgestapt naar de overheid omdat ik geïnteresseerd ben in de politiek-bestuurlijke context. En het hr-vakgebied heeft mijn bijzondere interesse. Het gaat immers om de cruciale productiefactor mens!’
Rudi Nieuwenhoven (60): ‘P&o’ers in de schijnwerpers zetten spreekt mij aan’
Curriculum Vitae
Studeerde economie in Rotterdam. Na onder meer als docent economie aan de Dalton scholengemeenschap in Den Haag te hebben gewerkt, maakte Rudi Nieuwenhoven vanaf 1970 carrière bij de PTT, later KPN. Hij werkte er als directeur Sociale zaken telecomdistrict Den Haag, directeur concernstaf Arbeidsvoorwaarden en ar-beids-verhoudingen KPN, en vanaf maart 1998 als directeur personeelszaken KPN.
In die functie gaat hij over de hoofdlijnen van het sociaal beleid, is hij verantwoordelijk voor het afsluiten van de cao, en adviseert hij de voorzitter van de raad van bestuur. Nieuwenhoven heeft een groot aantal nevenfuncties, waaronder lid van het dagelijks bestuur van werkgeversverenigingen VNO-NCW en AWVN, en voorzitter van het bestuur van opleidingscentrum De Baak. Ook zat hij tien jaar voor D66 in de gemeenteraden van Maassluis en Wassenaar.
Reactie
‘Het is ontzettend leuk als anderen je noemen. Ik heb er geen seconde aan gedacht dat ik het zou worden. Dat ze me politiek niet zo invloedrijk vinden, zou je minder verwachten. Ik ben tien jaar actief geweest in gemeenteraden en zit in het dagelijks bestuur van VNO-NCW… De hang naar het publicitaire herken ik. Ik heb het altijd leuk gevonden om les te geven en op te treden, en zal dat na deze baan ook blijven doen. Het spreekt me aan dat p&o’ers op deze manier in de schijnwerpers worden gezet. Er is te veel twijfel en navelstaarderij in het vakgebied.’
Bron: PW Vakblad
Auteur: Menno Bosma
Datum: 11 december 2004
